In de NRC van 12 april kwam Anton Loonen met het idee de dodenherdenking dit jaar over te slaan. Zijn argument: Joden plegen nu zelf genocide, dat verdorven volk heeft ook helemaal niets geleerd van de Holocaust. Voor de NRC was deze gênante vertoning nog niet voldoende. Een paar dagen later kreeg Pieter van Reenen de ruimte er nog een schepje bovenop te doen. Het herdenken van 4 mei is volgens beide mannen hypocriet, volgens Loonen omdat Joden nu zelf een genocide plegen en volgens Van Reenen, omdat ‘we’ de herdenking niet ‘blijken te menen’ omdat we ‘niet opstaan tegen een actuele moord op een ander volk’. Het deed mij denken aan het boek van Dara Horn met de titel: “Mensen houden van dode Joden”. Dit boek gaat over het idee dat niet-joden meestal alleen joden respecteren als zij machteloos zijn. Daarom is een soevereine staat die door Joden wordt bestuurd niet oké voor hen.
Ik denk dat wij joden inmiddels alle reden hebben de 4 mei herdenking te boycotten. Vóór de nazibezetting leefden 140.000 Joden in Nederland en noemden het hun thuis; 73 procent van deze Nederlandse mannen, vrouwen en kinderen werd verraden en vermoord. 73 procent brengt de schrijnende wond in herinnering van een in alle opzichten tekortschietend land. Degenen die overleefden, bouwden hun gezinnen, hun synagogen en hun gemeenschappen weer op met één belofte: “Never again”
Het antisemitisme is echter na 7 oktober 2023 geëxplodeerd. Van zionisten in de gracht gooien; swastika’s op muren; teksten als: “Hitler heeft zijn werk niet afgemaakt”; Joodse artiesten die worden geweigerd; demonstranten die oproepen om zionisten te vermoorden. Zelfs holocaustmonumenten die worden vernield. Het is een opeenstapeling van kwetsende zaken die we als Joden in Nederland ervaren. “Never again” lijkt een loze belofte.
Het heeft 75 jaar geduurd voordat voormalig premier Rutte excuus maakte voor de medewerking die bestuurders en ambtenaren hebben gegeven aan de deportaties en de kille ontvangst na de oorlog. We zijn nog steeds bezig om de rol van bestuurders in de oorlog te onderzoeken. Ook hier in Sittard! In Nederland zijn relatief de meeste joden weggevoerd en ook nu zien we weer volop nazisympathieën. Een boycot van 4 mei door de Joodse gemeenschap zou best een krachtig signaal zijn dat we het niet langer pikken. We zijn echter een kleine gemeenschap en niet in staat een vuist te maken, dus sta ik hier vanavond vooral om voor deze ontwikkelingen te waarschuwen.
Raymond Schütz, auteur van een studie over de dubieuze rol van het Nederlands notariaat tijdens de bezettingsjaren schreef het volgende: “Uitzonderingen daargelaten telde het belang van de Joodse minderheid niet bij burgemeesters, politieagenten, gemeentelijke ambtenaren, notarissen en rechters.” Burgemeester Halsema van Amsterdam heeft tijdens Jom HaShoa excuses aangeboden voor de rol die de gemeente speelde bij de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. “Bestuurders en ambtenaren waren niet alleen kil en formalistisch, maar zelfs bereid om mee te werken met de bezetter.” Hetzelfde beeld zien we bij de Limburgse gemeenten waar al onderzoek is gedaan.
Laat dit eens op u inwerken en kijk nu eens naar de rol van de huidige bestuurders die Joodse studenten- en docenten onvoldoende bescherming bieden. Of wat Oscar Lohuis van Christenen voor Israel tijdens een bijeenkomst in Zaltbommel is overkomen. Hij moest eigen beveiligers oproepen, terwijl politie en burgemeester NIETS deden. Hetzelfde gebeurde in Maastricht en Nijmegen tijdens de lezing van Rawan Osman. We hebben te maken met veel ‘burgemeesters’ in oorlogstijd’, dat waren over het algemeen niet de besten voor ons. We zien het ook bij universiteitsbesturen, schooldirecties, de NS en directeuren van theaters. Er wordt gezwicht voor intimidatie en geweld. Maar er is een overeenkomst met het verleden. Het begint altijd met normalisering van jodenhaat, door de dreiging te bagatelliseren: Het hangt af van de context. Het is gewoon kritiek op Israel. Antizionisme is geen antisemitisme. Joden janken altijd over antisemitisme, maar het eindigt uiteindelijk met mensen die een Joden molesteren of erger.
De straten zijn inmiddels geplaveid met mooie rapporten, beloften en goede bedoelingen om antisemitisme aan te pakken, maar de handhaving schiet ernstig tekort. Burgemeester Halsema zei tijdens haar lezing: “Zonder Joods leven is er geen Amsterdam.” Het excuus is een “vijgenblad” dat afleidt van de huidige problemen. We fixeren ons op het verleden en dat leidt af van het antisemitisme van nu. In weerwil van Halsema ben ik bang dat als de huidige trend van Jodenhaat doorgaat, met name jonge joden zullen vertrekken. Wat Hitler niet voor elkaar kreeg, gaat toch nog lukken. Latent antisemitisme was er altijd in Europa en zal er vermoedelijk altijd zijn. Antisemitisme muteert en heet tegenwoordig antizionisme.
Aan het eind van de jaren zestig van de vorige eeuw geloofden veel mensen in een maakbare samenleving. Een wereld zonder discriminatie van minderheden, met gelijkheid van vrouw en man, van homo en hetero, van jood, christen, moslim en atheïst, van zwart en wit. Helaas zijn we de laatste jaren stevig wakker geschud. Toch heb ik nooit kunnen bevroeden dat na de oorlog het klimaat voor joden zo zou omslaan. Nederland kende de laatste decennia een sfeer van redelijke veiligheid voor joden die hier wonen en of komen studeren.
Ik zie vertrek uit Nederland van joden als een grote nederlaag, als een overwinning van de intolerantie. De parallel met de jaren 30 en 40 uit de vorige eeuw is eenvoudig te trekken. Zo werden onlangs posters verspreid met de namen van drie leden van het college van bestuur van de UvA, met de tekst ‘gezocht wegens medeplichtigheid aan genocide’. Demonstranten die bestuursleden publiekelijk aangeven verschillen qua mentaliteit niets van de NSB’ers die ooit de Nederlandse politie vertelden waar joden zaten ondergedoken. Verraad is blijkbaar een deugd. Er is een wel verschil tussen de hedendaagse verraders en hun voorbeelden ruim tachtig jaar geleden: de laatsten kwamen zonder masker aan de deur om te verraden en te roven.
Ik sluit mijn boodschap af. Kritiek op Israël mag, maar blijf zowel verbaal als fysiek af van Joden. Geef “Never Again” van 80 jaar geleden een betekenis.
